محرم و عاشورا نه یک حادثه، بلکه یک مکتب!

 محرم و عاشورا نه یک حادثه، بلکه یک مکتب!

غلام علی صارم

چهارم محرم 1448

محرم و عاشورا در تاریخ اسلام تنها یک واقعه تاریخی و یک حادثه غم‌انگیز نیستند، بلکه مکتبی بزرگ و انسان‌ساز هستند که در طول قرن‌ها الهام‌بخش ملت‌ها، آزادی‌خواهان و حق‌طلبان جهان بوده‌است.

گرچه حادثه عاشورا در یک روز و در سرزمین کربلا رخ داد، اما پیام‌ها، آموزه‌ها و ارزش‌های آن همانگونه که عملا مشاهده میگردد، محدود به زمان و مکان خاصی نبوده و نیست و تا امروز همچنان زنده و اثرگذار باقی مانده است. عاشورا مکتب مبارزه با ظلم و استبداد، مکتب عزت و آزادگی، مکتب سخاوت و مردانگی و مکتب عشق، ایثار و شهادت است.

امام حسین(ع) در شرایطی قیام کرد که حکومت یزید نماد فساد، استبداد، بی‌عدالتی و انحراف از ارزش‌های اسلامی بود. آن حضرت با آگاهی کامل از سرنوشت خویش، در برابر ظلم تسلیم نشد و با قیام خود به جهانیان آموخت که انسان مؤمن هرگز نباید در برابر ستمگران سر فرود آورد. جمله مشهور آن حضرت که فرمود: «هیهات منا الذله» بیانگر روح حاکم بر نهضت عاشورا است، روحی که عزت، کرامت و آزادگی را بر هرگونه سازش با ظلم ترجیح می‌دهد.

یکی از مهم‌ترین درس‌های عاشورا، ظلم‌ستیزی و مقابله با استبداد است. امام حسین(ع) برای کسب قدرت یا دستیابی به منافع شخصی قیام نکرد، بلکه هدف او اصلاح جامعه و احیای ارزش‌های دینی و انسانی بود. آن حضرت در وصیت‌نامه خود به برادرش محمد بن حنفیه تصریح کرد که برای اصلاح امت جدش قیام کرده است. از این رو، عاشورا به همه انسان‌ها می‌آموزد که در برابر فساد، تبعیض، ظلم و بی‌عدالتی سکوت نکنند و همواره در مسیر حق و عدالت گام بردارند.

مکتب عاشورا همچنین مکتب مردانگی و سخاوت است. در طول مسیر حرکت امام حسین(ع) و حتی در روز عاشورا، جلوه‌های بی‌نظیری از کرامت انسانی و بزرگواری مشاهده می‌شود. یکی از نمونه‌های روشن آن، سیراب کردن سپاه حر توسط امام حسین(ع) و یارانش است، در حالی که همان سپاه راه را بر ایشان بست. این رفتار نشان می‌دهد که در مکتب حسینی، اخلاق و انسانیت حتی در مواجهه با دشمن نیز فراموش نمی‌شود. جوانمردی، گذشت، وفاداری و رعایت اصول اخلاقی از ویژگی‌های برجسته این مکتب الهی است.

عاشورا همچنین مکتب عشق و شهادت است. عشق به خداوند، عشق به حقیقت و عشق به ارزش‌های انسانی در سراسر این نهضت موج می‌زند. یاران امام حسین(ع) با اینکه از سرنوشت خود آگاه بودند، با شور و اشتیاق در کنار امام خویش باقی ماندند و جان خود را در راه دفاع از حق فدا کردند. این عشق الهی بود که آنان را به قله‌های ایثار و فداکاری رساند. در هیچ مکتبی نمی‌توان نمونه‌هایی چنین درخشان از وفاداری و ازخودگذشتگی را مشاهده کرد. شهادت در فرهنگ عاشورا به معنای مرگ نیست، بلکه حیات جاودانه و پیروزی حقیقت بر باطل است.

نقش زنان در نهضت عاشورا نیز بیانگر ابعاد گسترده این مکتب است. حضرت زینب(س) پس از واقعه کربلا با شجاعت، صبر و روشنگری خود پیام عاشورا را به گوش جهانیان رساند. اگر فداکاری امام حسین(ع) و یارانش در میدان نبرد زمینه‌ساز بقای اسلام شد، روشنگری‌های حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) نیز ضامن ماندگاری این پیام در طول تاریخ گردید. از این رو عاشورا تنها مکتب جهاد و شهادت نیست، بلکه مکتب آگاهی‌بخشی، بصیرت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی نیز به شمار می‌رود.

به همین دلیل است که ائمه اطهار(ع) همواره بر زنده نگه داشتن عاشورا تأکید کرده‌اند. برگزاری مجالس عزاداری، یادآوری مصائب اهل بیت(ع) و تبیین اهداف قیام حسینی تنها برای ابراز احساسات و سوگواری نیست، بلکه برای انتقال پیام‌ها و ارزش‌های عاشورا به نسل‌های مختلف است. اگر عاشورا زنده بماند، فرهنگ ظلم‌ستیزی، عدالت‌خواهی، آزادگی و ایثار نیز در جامعه زنده خواهد ماند. ائمه معصومین(ع) به خوبی می‌دانستند که بقای اسلام ناب محمدی در گرو زنده نگه داشتن این نهضت عظیم است.

در طول تاریخ نیز بسیاری از جنبش‌های آزادی‌خواهانه از مکتب عاشورا الهام گرفته‌اند. ملت‌ها و رهبران بسیاری با الگو قرار دادن قیام امام حسین(ع) در برابر ظلم و استبداد ایستاده‌اند. این حقیقت نشان می‌دهد که عاشورا یک رویداد صرفاً مذهبی نیست، بلکه یک مکتب جهانی و انسانی است که پیام آن برای همه ملت‌ها و همه عصرها قابل استفاده و الهام‌بخش است.

امروز نیز جوامع بشری بیش از هر زمان دیگری به آموزه‌های عاشورا نیاز دارند. در جهانی که ظلم، تبعیض، جنگ، فساد و بی‌عدالتی همچنان وجود دارد، پیام عاشورا می‌تواند راهنمای ملت‌ها و انسان‌های آزاده باشد. این مکتب به ما می‌آموزد که در برابر ستمگران سکوت نکنیم، از حق دفاع کنیم، کرامت انسانی را حفظ نماییم و در راه تحقق عدالت و حقیقت از هیچ فداکاری دریغ نورزیم.

در نتیجه، محرم و عاشورا تنها یادآور یک حادثه تاریخی نیستند، بلکه مدرسه‌ای بزرگ برای تربیت انسان‌های آزاده و حق‌طلب به شمار می‌روند. عاشورا مکتب مبارزه با ظلم و استبداد، مکتب سخاوت و مردانگی، مکتب عشق و شهادت و مکتب عزت و آزادگی است. راز ماندگاری این نهضت نیز در همین پیام‌های جاودانه نهفته است. تا زمانی که انسان‌ها به دنبال عدالت، آزادی و کرامت انسانی باشند، پیام عاشورا زنده خواهد ماند و چراغ راه حق‌طلبان و آزادگان جهان خواهد بود.

خدایا به ما توفیق عنایت بفرما تا  از پیروان مکتب عاشورا بوده و از شاگردان موفق این مکتب باشیم. والسلام