آیت الله حیدرقلی سردارکابلی، چراغی که
خاموش نمی گردد.
(1254—1331ش)
غلام علی صارم
25
جدی1404
حیدرقلی سردار کابلی، در ۲۷ جدی ۱۳۳۱ در حال نماز در ۷۹ سالگی در کرمانشاه ایران درگذشت. پیکر وی پس از برگزاری مراسمی در کرمان شاه طبق وصیت خودش به نجف اشرف
انتقال داده شد. و در چهارم جمادی الاول1372 قمری در وادی السلام در جوار حرم حضرت
علی «ع» دفن شد. به همین مناسبت توجه
عزیزان را به نکاتی که هدف از آن یاد آوری از دانشمند فرهیخته و احترام به ساحت
علم و دانش و ژرف نگری های محقیقانه آن بزرگوار است، جلب می نمایم.
بیست وهفتم جدی 1331 ش، یادآور روزی است که یکی از چهرههای درخشان علم،
معرفت و معنویت از میان ما رخت بربست و به دیار ابدیت شتافت، عالم ربانی، فقیه ژرفاندیش،محدث
دقیق، حکیم فرزانه و دانشمند کمنظیر، علامه بزرگوار آیتالله حیدر قلی سردار کابلی
(رحمةالله علیه). که زادگاهش چنداول کابل و از قوم قزلباش میباشد.
سالروز رحلت چنین شخصیتی، نهتنها مناسبت سوگواری، بلکه فرصتی برای بازخوانی
یک عمر مجاهدت علمی، معنوی و فکری است. عمری که سراسر وقف حقیقت، دانش و خدمت به معارف
الهی شد.
علامه آیتالله حیدر قلی سردار کابلی از زمره عالمانی بود که جامعیت علمی
را با تهذیب نفس و اخلاص عملی درهم آمیخت. او تنها یک فقیه یا مدرس علوم دینی نبود،
بلکه نمونه کامل «عالمِ عامل» به شمار میرفت. انسانی که دانش را برای قدرت یا شهرت
نیاموخت، بلکه آن را نردبانی برای تقرب به خداوند متعال «ج» و خدمت به بندگان او قرار
داد. همین اخلاص و صداقت بود که به علم او برکت داد و نامش را در میان اهل علم و معرفت
ماندگار ساخت.
زندگی علمی این بزرگمرد، از همان کودکی نشانههای نبوغ و استعداد را در
خود داشت. مهاجرت او همراه با خانواده به لاهور، سرآغاز آشناییاش با فضاهای متنوع
فکری و فرهنگی شد، فضایی که بعدها در شکلگیری شخصیت علمی چندبُعدی او نقش بسزایی ایفا
کرد. عطش دانستن، ذهن جستوجوگر و علاقه عمیق به فهم نظام آفرینش، او را از همان سالهای
نخست به سوی دانشهای مختلف سوق داد.
ورود او به حوزه علمیه نجف اشرف، نقطه عطفی در مسیر علمیاش بهشمار میآید.
نجف، این کهندیار علم و فقاهت، شاهد سالها تلاش خستگیناپذیر، تحقیق عمیق و شاگردی
در محضر بزرگان بود. او مراحل مختلف علوم دینی را با جدیت و دقت مثالزدنی طی کرد و
در فقه، اصول، فلسفه، کلام و تفسیر به مرتبهای بلند دست یافت. اما آنچه او را از بسیاری
همعصرانش متمایز میساخت، پیوند عمیق میان علوم نقلی و علوم عقلی و تجربی بود.
علامه سردار کابلی در کنار تسلط کامل بر علوم اسلامی، در ریاضیات و علم
نجوم تبحری شگفت انگیز داشت، تبحری که حاصل سالها مطالعه دقیق، محاسبه، تحقیق و تأمل
بود. او از جمله دانشمندانی بود که بهخوبی نشان داد میان دین و علم، نهتنها تعارضی
وجود ندارد، بلکه هماهنگی و همافزایی عمیقی برقرار است. نگاه او به نجوم، نگاهی صرفاً
محاسباتی نبود، بلکه راهی برای شناخت نظم الهی در عالم هستی و درک بهتر عظمت خالق یکتا
بهشمار میرفت.
یکی دیگر از جلوه های برجسته شخصیت علمی این عالم فرزانه، تسلط او بر
زبانهای گوناگون بود. آشنایی کامل با زبانهای عربی، فارسی، انگلیسی، اردو و عبری، به او این امکان را داد که با منابع اصیل
و دستاول در حوزههای مختلف علمی ارتباط برقرار کند و پژوهشهای خود را بر پایه گستردهای
از متون و مراجع استوار سازد. این توانمندی زبانی، افق دید او را فراختر کرد و آثارش
را از محدودیتهای جغرافیایی و زبانی فراتر برد.
پس از سالها تحصیل، تدریس و تحقیق، اقامت او در کرمان شاه ایران و زندگی
تا پایان عمر در آن دیار، فصل تازهای از فعالیتهای علمی و تألیفیاش را رقم زد. کرمان
شاه، برای او تنها محل سکونت نبود، بلکه بستری برای تعمیق پژوهشها، تربیت شاگردان
و نگارش آثاری شد که امروز میراث گرانسنگی برای جهان اسلام بهشمار میرود. بیش از
سی اثر علمی که از او به یادگار مانده، گواهی روشن بر وسعت دانش، دقت نظر و ژرفاندیشی
اوست. آثاری که عمدتاً به زبانهای پارسی و عربی نگاشته شده و در حوزههای گوناگون
علوم اسلامی، ریاضی و نجوم جایگاهی ممتاز دارند.
اما در کنار همه این دستاوردهای علمی، آنچه بیش از هر چیز در خاطره شاگردان
و آشنایانش باقی مانده، تواضع، اخلاق نیکو و سلوک معنوی اوست. علامه سردار کابلی با
وجود مقام علمی والا، همواره فروتن، خوشرفتار و مهربان بود. علم را با تکبر نیامیخت
و دانش را وسیله برتریجویی قرار نداد. برای او، حقیقت مهمتر از نام و عنوان بود و
رضای الهی بر هر چیز دیگری مقدم.
روز رحلت چنین انسانی، اگرچه اندوه بار است، اما یاد و نام او همچنان
زنده و الهامبخش خواهد ماند. آثار مکتوب، شاگردان پرورشیافته و راه فکریی که ترسیم
کرد، همگی نشانههایی از حیاتی فراتر از مرگ جسمانیاند. او بهراستی «به ابدیت پیوست»،
زیرا اندیشه حقمحور و خدمت صادقانه، فناپذیر نیست.
در سالروز رحلت علامه بزرگوار آیتالله حیدر قلی سردار کابلی، بر روان
پاکش درود میفرستیم و از خداوند متعال ج مسئلت میکنیم که او را با اولیای الهی، پیامبر
اکرم (ص) و اهلبیت عصمت و طهارت (ع) محشور فرماید. بیتردید، یاد چنین شخصیتهایی
چراغ راه نسلهای آینده خواهد بود، نسلی که بیش از هر زمان دیگر، نیازمند پیوند میان
ایمان، عقلانیت، علم و اخلاق است.
روحش شاد، یادش گرامی و راهش پررهرو باد.
